VATT.UZ

Elektr Tushunchalari

104 ta birlik va tushuncha — fizika formulalari va amaliy misollar bilan

nit

Yorug'lik yorqinligining birligi — 1 nit = 1 cd/m² (ekran yorqinligi o'lchovi)

avtomatik uzgich

Zanjirni haddan ortiq tok va qisqa tutashuv paytida uzadigan qayta tiklanadigan himoya qurilmasi, amperlarda baholanadi

sigorta

Nominal tokdan oshganda eriydigan bir martalik himoya elementi — zanjirni qisqa tutashuvdan asraydi

multimetr

Kuchlanish, tok va qarshilikni o'lchaydigan universal elektr o'lchov asbobi

kuchlanish stabilizatori

Kirishdagi kuchlanish o'zgarishi (150–260 V) da ham chiqishdagi kuchlanishni 220 V da barqaror ushlab turadigan qurilma

UPS (uzluksiz quvvatlantirish manbai)

Elektr uzilishi paytida batareyadan quvvat berib turadigan va kuchlanishni barqarorlashtiradigan qurilma, kompyuter va muhim uskunalarni himoya qiladi

akkumulyator

Kimyoviy energiyani elektr energiyasiga aylantiruvchi va qayta zaryadlash mumkin bo'lgan ikkilamchi element

elektr hisoblagich

Iste'mol qilingan elektr energiyasini kilovatt-soat (kWh) da o'lchaydigan qurilma — kommunal hisob-kitobning asosi

elektr rozetkasi

O'zbekiston standarti: 220 V / 50 Hz, Type C (2 dumaloq qutb) yoki Schuko (Type F) — jihozlarni tarmoqqa ulash uchun devor ulama

elektr vilkasi

Jihozni rozetkaga ulash uchun mo'ljallangan o'tkazgich — O'zbekistonda Type C va Schuko (Type F) keng tarqalgan

kabel

Izolyatsiyalangan o'tkazgich yoki o'tkazgichlar to'plami — elektr energiyasi va signallarni uzatishda asosiy vosita

mis sim

Eng keng tarqalgan o'tkazgich material — solishtirma qarshilik ρ = 1,678×10⁻⁸ Ω·m (20°C)

alyuminiy sim

Arzonroq o'tkazgich — solishtirma qarshilik ρ = 2,82×10⁻⁸ Ω·m (20°C); yuqori kuchlanish liniyalarida keng qo'llaniladi

elektr izolyatsiyasi

Juda yuqori solishtirma qarshilikka ega material (ρ > 10⁸ Ω·m) — tokni keraksiz yo'llarga o'tishdan saqlovchi qoplama

sim kross-kesimi

O'tkazgich ko'ndalang kesimi — mm² da o'lchanadi; kross-kesim tokni ko'tarish qobiliyatini belgilaydi

Kirxgof tok qonuni (KTQ)

Tugunga kirayotgan toklarning algebraik yig'indisi nolga teng: ΣI_kirish = ΣI_chiqish

Kirxgof kuchlanish qonuni (KKQ)

Yopiq kontur bo'yicha kuchlanish tushishlarining algebraik yig'indisi nolga teng: ΣU = 0

Reaktiv quvvat formulasi

Reaktiv quvvat: Q = U × I × sin φ (var); φ — kuchlanish va tok orasidagi faza burchagi

To'liq quvvat formulasi

Ko'rinma (to'liq) quvvat: S = U × I (VA); quvvat uchburchagi: S² = P² + Q²

Kondensator zaryadi formulasi

Kondensatorda to'plangan zaryad: Q = C × U; Q — kulon (C), C — farad (F), U — volt (V)

Induktiv reaktans formulasi

Induktiv reaktans: XL = 2πfL (om); f — chastota (Hz), L — induktivlik (H); chastota ortishi bilan XL ortadi

Sig'imli reaktans formulasi

Sig'imli reaktans: XC = 1/(2πfC) (om); f — chastota (Hz), C — sig'im (F); chastota ortishi bilan XC kamayadi

Muzlatgich quvvati

Muzlatgich kompressor ishlayotganda 100–400 W elektr quvvat sarflaydi; yillik iste'mol 200–500 kWh

Kir yuvish mashinasi quvvati

Kir yuvish mashinasi 500–2500 W sarflaydi — sovuq yuvish ~500 W; 90°C yuvish ~2200 W